| Aantekeningen |
- Bij de 1e foto:
Pancras Vis en Arie Vis Pzn. in de Raadhuisstraat in Alphen voor de nrs. 249, 251 en 253. Dat laatste pand (WAAG) was van Arie Vis Sr.(coll. Hist.Ver., foto 03-5-25)
Bij de 2e foto:
Het oude raadhuis van Aarlandeneen met op de voorgrond de muilezel en wagen van het expeditiebedrijf van Pancras Vis. Links op de foto v.l.n.r. Pancras Vis, zijn echtgenote Anna Huisman, zijn moeder Maria Vis-Snel en zijn zuster Lijntje Vis. Rechts staat veldwachter Arie Vis, de vader van Pancras (coll. Hist.Ver. 281-3-33).
Uit: De Viergang, 23e jaargang nr. 89, november 2006
De Raadhuisstraat en zijn bewoners XV
door G. P. van Muijen
Raadhuisstraat nr. 253
Pancras Vis verwerft het pand Raadhuisstraat 253 in 1903.
In 1907 vindt een splitsing plaats tussen woonhuis (nr. 255) en waag (nr. 253). Omstreeks 1925 is er sprake van een pakhuis, in het bezit van A. Vis, bodedienst op Leiden. Er was toen geen waag meer, maar het woord stond nog wel op de deur.
Op Aarlanderveens grondgebied bevond zich al eerder een waag. De Alphense Pieter Plemper schrijft in 1714 daarover: 'De waag van Alpben, schuins op de overhoek van dit huis [De Vergulde Wagen], is daar al over 150 jaar gehouden en mag op dit gebied blijven of in Alphen verplaatst worden, naar de Heer [Ambachtsheer] zijn believen. Een waag was al eeuwen het gebouw waarin een grote weeginrichting stond voor het wegen en verhandelen van goederen. Het was een belangrijke instelling, gezien de waag in Leiden, in Gouda en niet te vergeten in Oudewater. In 1832 werd gesproken over het 'Waaghuis' in cie Van Mandersloostraat. Eigenaar en waagmeester was toen Cornelis Hermanus Ebbenmeyer. Ook hier heeft het woord 'waag' lang op de gevel gestaan. In 'De Rijnbode' van 27 juni 1875 liet vleeshouwer M. Markus Jr. te Aarlanderveen weten dat hij tevens waagmeester was: of dit bericht betrekking had op de waag in de Van Mandersloostraat of in de Raadhuisstraat is ons niet bekend.
De oud-veldwachter van Aarlanderveen. Arie Vis." deelde in 'De Rijnbode' van 2S augustus 1907 mee dat hij op de 19e van die maand in Aarlanderveen. Lage Zijde, nabij cle Alphense brug een waag had geopend 'om te wegen, wat dagelijks voor kan komen'. Dit is de waag die ik me herinner. Arie Vis werd op 1 april 1845 te Oudshoorn geboren en ging als 62-jarige op 1 juli 1907 met pensioen; hij zal toen namens zijn zoon Pancras de waag in de Raadhuisstraat zijn gaan beheren. Arie woonde hier vlakbij, op Raadhuisstraat nr. 130. Hij overleed. 71 jaar oud. op 26 april 1916. als echtgenoot van Maria Vis-Snel. Het waaghuis/pakhuis in de Raadhuisstraat nr. 253 werd in 1913 verbouwd tot paarclenstal; dit betekende het einde van de waag. In 1956 werd het pand geschikt gemaak als garage, welke functie het nog vervult.
Raadhuisstraat 255 en 255 rood
Over het geslacht Vis en de oprichting van het bedrijf schreef een van de nazaten, wijlen Kees Vis, het volgende:14 'Pancras Vis startte het bedrijf in 1879. Als bode liep hij dagelijks met zijn handkar de afstand Alphen-Leiden heen en terug langs de Hoge Rijndijk. Al snel werd hem dit teveel. Vandaar dat hij zich twee honden en een hondenkar aanschafte, een wagen die door twee honden werd getrokken. Zo ging dat in die tijd. Een groot voordeel voor Pancras was dat hij zelf die lange afstanden niet meer hoefde te lopen, maar zich prinsheerlijk, op de hondenkar gezeten, liet vervoeren. Toen hij zoveel werk kreeg dat het voor de honden allemaal wat te zwaar werd, nam hij er een hond bij. De honden maakten later plaats voor een paard. Dit edele dier had natuurlijk meer kracht. Een nadeel was dat Pancras elke dag vier tollen moest passeren; dat kostte hem dagelijks tachtig cent, in die tijd een heel bedrag. Toen hij ontdekte dat op de tolborden alleen tarieven voor paarden werden genoemd, deed hij zijn viervoeter van de hand en nam ...... een muilezel. Zonder de dagelijkse tolkosten kon hij zijn bodedienst voortzetten.'
Een aardig verhaal, maar bij controle bleek het niet geheel juist te zijn.
Pancras Vis werd op 11 december 1874 te Woubrugge geboren. Een vijfjarige begint geen expeditiebedrijf! In 'De Rijnbode' van 6 maart 1892 staat een advertentie waarin we lezen: 'Vanaf l maart zal ondergetekende zich alle Di., Do. en Za. belasten met het bestellen van boodschappen en pakjes van Alphen naar Leiden en tussenliggende plaatsen, w.g. Pancras Vis, Lage Zijde.'
Het expeditiebedrijf begon dus niet in 1879 maar in 1892 en zeker in het begin ging Pancras 'slechts' driemaal per week naar Leiden v.v.
Mijn leeftijdgenoot, wijlen Jan Vis, die eveneens tot dit expeditiegeslacht behoorde, vertelde mij ooit dat Pancras Vis zijn bedrijf in de Dorpsstraat [Hooftstraat nr. 451 te Oudshoorn begon. Dat pand lijkt voor een beginnend bedrijf veel te groot, maar op de gezinskaart van Vis wordt inderdaad dit huisnummer genoemd. Vermoedelijk gebruikte hij alleen het achterste deel, ook toen hij al naar de Raadhuisstraat was verhuisd. Aan de straatzijde hebben we onder andere de firma Grossat, Velo wasmachines, Groen witgoed en tv's en het Wonder van Alphen gekend.
Pancras Vis huwde op 14 november 1895 te Aarlanderveen Anna Klazina Christina Huisman; zij werd in 1873 aldaar geboren. Zou hij toen Raadhuisstraat nr. 255 gehuurd hebben?.
In 1903 kocht Pancras het oorspronkelijke perceel nrs. 253/255. Nu waren huis en schuur dus weer verenigd (kadaster C1850). Pancras had toen nog geen geld om de koopsom a f 4.400 te betalen. Hij betaalde ƒ1.400 contant die hij leende van notaris Johan C. Spruijt tegen 4 1/2 procent rente, onder beding van 'huis en erf'. De resterende ƒ 3.000 bleef hij schuldig aan de verkoper tegen 4 1/2 procent, 'af te lossen te allen tijde mits drie maanden tevoren aangemeld'. In 1907 liet Pancras het perceel splitsen in woonhuis en waag. Zijn vader ging de waag exploiteren. In 1920 had Pancras weer geld nodig, mogelijk als gevolg van de bedrijfsoverdracht aan zijn zoon Arie. Hij sloot daarvoor bij de Alphensche Bank (directeur Leendert de Graaf) een doorlopend krediet af van ƒ 1.000 tegen een afbetaling die op ƒ 380 per jaar werd begroot, bij 'onderzitting te verbinden een huis met erf en waag'. Pancras overleed op 1 september 1942, 67 jaar oud: zijn echtgenote stierf op 22 juni 1939. De woning werd geschikt gemaakt voor dubbele bewoning (nrs. 255 en 255 rood). De tweede bewoner werd W.G. de Jong met zijn echtgenote Gerritje de Jeu. De Jong was de broer van Pieternella, de eerste vrouw van Arie Vis Pzn., en ook in het bedrijf werkzaam. In 1920 nam Arie Vis het bedrijf van zijn vader over. Hij werd geboren op 22 mei 1896 te Aarlanderveen en huwde op 12 juni 1919 Pieternella de Jong. Zij werd op 22 september te Oudshoorn geboren en overleed op 4 augustus 1944; Arie hertrouwde op 24 juli 1947 met Lena van Rijn. die in 1921 te Rijnsaterwoude het levenslicht zag. Hij woonde vanaf 1945 tot zijn overlijden in 1967 op nr. 255; zijn weduwe vertrok in 1971 uit dit pand. De woning werd in gebruik genomen door zijn kleinzoon Rob P. Vis. de laatste telg van dit expeditiegeslacht.
Ook onder Arie bleef de zaak goed gaan. In 1923 kocht hij zijn eerste auto, een T-Ford. In 1933 werd de grotere garage in de Hofzichtstraat in gebruik genomen.
Tijdens de bezetting kreeg het bedrijf het net als zovele andere moeilijk. De auto's reden op houtgas of antraciet. Na 'Dolle Dinsdag' (6 september 1944) moest het bedrijf zorgen voor het vervoer van eten van cle gaarkeuken naar de uitdeelplaatsen. Met drie opgelapte wagens kon Arie Vis na de oorlog met het transportbedrijf een nieuwe start maken.
In 1950 werd de directie met W.G. cle Jong uitgebreid. Het bedrijf heette toen 'Transportbedrijf A. Vis en W. de Jong'. Naast dit bedrijf bleef ook de firma 'Autodienst A. Vis Pzn.' bestaan. Uitbreiding bleef troef en opnieuw moest naar een grotere bedrijfsruimte worden omgezien. In 1966 werd daarom een nieuwe garage met kantoren aan cle Prinses Margrietlaan gebouwd en betrokken. Inmiddels was ook de op 18 augustus 1920 geboren Pancras Willem Vis, zoon van Arie Vis, tot het bedrijf toegetreden. Pancras Willem Vis trouwde op 15 juli 1947 met de in Koudekerk op 23 oktober 1922 geboren Betje (Bep) de Wit. Hij overleed op 6 juni 1982. Zij woonden vanaf 1947 op nr. 255 rood. Zijn weduwe woont daar nog steeds; zijn zoon Rob P. woont met zijn gezin beneden.
De nieuwe bedrijfsruimte wercl mede in gebruik genomen door het bedrijf van broer T.H.B. Vis, die er een bodedienst Alphen-Gouda op nahield. Later fuseerden alle bedrijven tot 'Transportbedrijf Vis en De Jong'. Helaas werd dit expeditiebedrijf in 1989 opgeheven.
|
1874 - 1942 (67 jaar)
