Gerrit Jan van der Veen

Mannelijk 1902 - 1944  (41 jaar)



  • Naam Gerrit Jan van der Veen 
    Roepnaam Gerrit 
    Geboren 26 nov 1902  Amsterdam Vindt alle personen met gebeurtenissen op deze locatie 
    Geslacht Mannelijk 
    FACT verzetsman 
    Beroep beeldhouwer 
    Beroep werktuigbouwkundige 
    Recordnummer 438378 
    Overleden 10 jun 1944  Overveen Vindt alle personen met gebeurtenissen op deze locatie 
    Aantekeningen 
    • Van Wikipedia:

      Gerrit Jan van der Veen was een Nederlandse beeldhouwer en een leider van het Nederlands verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog.

      Leven en werk
      Van der Veen was een van de vier kinderen van de slager Gerrit Jan van der Veen en Dorothea Lorenz. Zijn oudere broer Gob van der Veen (1901-1972) werd eveneens beeldend kunstenaar. Van der Veen trouwde op 25 november 1931 met Louise Adriana van der Chijs (1909-1997). Uit dit huwelijk werden twee dochters geboren; kunstenares Louise ‘Loukie’ van der Veen (1933-2020) en fotografe Gerda van der Veen (1935-2006), die gehuwd is geweest met de fotograaf en cineast Ed van der Elsken.

      Uit zijn buitenechtelijke relatie met Guusje Rübsaam werd een zoon Gerrit Jan geboren, die de naam Wolffensperger van zijn stiefvader draagt.
      In de jaren dertig maakte Van der Veen deze bronzen plaquette van de feministe Wilhelmina Drucker

      Van der Veen studeerde aan de Rijksakademie van beeldende kunsten in Amsterdam en kreeg les van onder anderen Johannes Hendricus Jurres en Jan Bronner. In 1932 won hij de zilveren medaille in de Prix de Rome en studeerde vervolgens verder in Parijs. Hij was lid van Arti et Amicitiae en de Nederlandse Kring van Beeldhouwers.

      Tweede Wereldoorlog
      In de oorlog weigerde Van der Veen als beeldhouwer lid te worden van door de Duitsers ingestelde Kultuurkamer. Hij werd zelfs leider van een actiegroep tegen deze kamer, met als gevolg dat hij al snel gearresteerd werd. Na zijn vrijlating dook Van der Veen onder. De rest van de oorlog zwierf hij door Amsterdam, van het ene onderduikadres naar het andere. Hij was zeer actief in het verzet en was leider van een uitgebreid verzetsnetwerk.

      Persoonsbewijzencentrale
      Gerrit van der Veen zette de Persoonsbewijzencentrale op, waar mensen een persoonsbewijs konden bestellen. Dit werd gedaan door leden van Groep 2000, waar Van der Veen zelf lid van was. Er zijn ongeveer 80.000 persoonsbewijzen op deze manier gemaakt op de drukkerij van Frans Duwaer. Tijdens de oorlog hebben dankzij deze activiteiten duizenden mensen arrestatie door de bezetter weten te ontlopen. Het vervalsen van de echte Persoonsbewijzen was een enorme klus, die Gerrit van der Veen op zich nam. Zijn eerste vervalsingen waren nog niet van echt goede kwaliteit, maar al snel vond hij een manier waarop hij het watermerk op een heel precieze wijze kon namaken. Aanvragers van een nieuw persoonsbewijs moesten hier naar draagkracht voor betalen. Mensen met veel geld betaalden veel, mensen met weinig geld kregen het soms voor niks. Gerrit van der Veen was niet uit op winst, hij wilde zo veel mogelijk mensen uit de handen van de Duitsers houden.

      Aanslag op het Gewestelijk Arbeidsbureau
      Op 10 februari 1943 stichtte Van der Veen brand in het Gewestelijk Arbeidsbureau in Amsterdam aan de Passeerdersgracht 28-32, maar door te weinig brandmiddelen was de schade gering.

      Aanslag op het Amsterdams bevolkingsregister
      In Amsterdam was het voor de bezetters erg eenvoudig om mensen via de goed georganiseerde officiële gemeentelijke persoonsadministratie (bevolkingsregister, nu Basisregistratie Personen) op te sporen. Daarom besloot Van der Veen samen met Willem Arondeus, Rudi Bloemgarten, Johan Brouwer, Sam van Musschenbroek, Coos Hartogh, Henri Halberstadt, Karl Gröger, Guus Reitsma, Koen Limperg, Sjoerd Bakker, Cornelis Leendert Barentsen, Willem Beck, Cees Honig, Cornelis Roos en Frieda Belinfante het gebouw van het bevolkingsregister aan de Plantage Middenlaan op te blazen. De aanslag vond plaats op 27 maart 1943. De aanslag lukte gedeeltelijk; er ontstond een brand die door de brandweer bewust slecht werd geblust. Vijftien procent van de administratie was vernietigd, maar er was een duplicaat in Den Haag. Een aantal leden van de verzetsgroep werd opgepakt. Van der Veen zelf wist als enige (nog) uit handen van de Duitsers te blijven. Naast de deur van het adres Plantage Kerklaan 36 is een gedenkplaat aangebracht ter nagedachtenis aan hen, die hiervoor hun leven op het spel hebben gezet.

      Overval op de Landsdrukkerij in Den Haag
      Op de ochtend van zaterdag 29 april 1944 'kraakten' Gerhard Badrian, Gerrit van der Veen, Verbiest, Hans van Gogh en Frans Meijer zeer succesvol de Landsdrukkerij in Den Haag. Ze namen vellen met in totaal 10.000 persoonsbewijzen mee voor de overbelaste PBC.

      Overval op het Huis van Bewaring
      In de vroege ochtend van dinsdag 2 mei 1944 ging van der Veen samen met een paar andere verzetsstrijders naar het Huis van Bewaring aan de Weteringschans, waar zijn vrienden opgesloten zaten. Gerrit kon niet leven met de gedachte dat zijn verzetsvrienden waren opgepakt en wilde hen bevrijden. Mede door oververmoeidheid en blootstelling aan continue spanning, begon hij steeds meer risico's te nemen. Elke actie moest nog groter en gevaarlijker zijn dan de vorige.

      Ondanks dat zijn medewerkers Gerrit op het hart hadden gedrukt niet naar de Weteringschans te gaan, omdat hij als leider te belangrijk was en hij de groep moest blijven aansturen, weigerde hij thuis te blijven. Zodoende vertrok een handjevol verzetsleden naar de gevangenis om hun kameraden te bevrijden. Een bewaker die in het complot zat deed de poort open. Van der Veen werd verrast door een waakhond, trok zijn pistool en schoot op de hond. Het schot alarmeerde de bewakers. In de chaos die daarna ontstond, werd Van der Veen in zijn rug getroffen door een kogel, die zijn benen verlamde. Hij wist desondanks te ontkomen naar een onderduikadres. De huisarts Julius de Clercq Zubli gaf hem daar eerste medische hulp.

      Arrestatie
      Twee weken later werd hij op zijn onderduikadres – een pand aan de Prinsengracht, waar uitgeverij De Spieghel was gevestigd – alsnog opgepakt. Tegelijk met hem werden uitgeefster Tine van Klooster en zijn gezellin Suzy van Hall gearresteerd. Bij een tweede bezoek aan het onderduikadres werd ook de arts De Clercq Zubli gearresteerd. Deze kwam later in Sachsenhausen terecht. Hij overleefde de oorlog. Omdat de Duitsers bang waren dat andere verzetsleden zouden proberen hun leider te bevrijden, werden er verschillende geruchten verspreid over waar Van der Veen gevangen zat. En waar normaal gesproken een terechtstelling enkele weken na vonnis werd uitgevoerd, werd dit in de zaak van Van der Veen en zijn vrienden al een paar dagen later gedaan. Begin juni 1944 zijn zij in de duinen bij Overveen gefusilleerd. Van der Veen ligt met zijn vrienden begraven op de erebegraafplaats in Overveen.

      Eerbewijzen
      Na de oorlog werd het beruchte hoofdkantoor van de Sicherheitsdienst (SD) aan de Euterpestraat weer in gebruik genomen als school. Zowel de school als de straat werden vernoemd naar de gefusilleerde verzetsman: de school heette voortaan de Gerrit van der Veenschool en later het Gerrit van der Veen College en de Euterpestraat werd omgedoopt tot Gerrit van der Veenstraat. In 1946 werd aan Van der Veen postuum het Verzetskruis en later het Verzetsherdenkingskruis toegekend.

      Ter ere van Van der Veen werd in 1946 de Stichting Kunstenaarsverzet 1942-1945 opgericht met als doel het uitloven van twee prijzen: een voor de letterkunde en een voor de beeldende kunst. De stichting wilde daarmee Van der Veen eren als oprichter van het kunstenaarsverzet en naast hem ook de andere in concentratiekampen omgekomen of gefusilleerde kunstenaars en wetenschappers die tot de verzetsgroep behoorden. In 1948 volgde de Gedenksteen Gerrit van der Veen gemaakt door Fred Carasso in de Zomerdijkstraat 22, woning en atelier van Van der Veen.

      In 2003 heeft Gerrit Jan van der Veen postuum de Yad Vashem onderscheiding ontvangen voor zijn verdiensten als niet-Jood voor zijn Joodse medeburgers. De onderscheiding werd uitgereikt op het het Gerrit van der Veen College door de Israëlische ambassadeur. Kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen van de verzetsman waren hierbij aanwezig.
    Persoon-ID I438378  groeneveld
    Laatst gewijzigd op 21 jul 2021 

    Vader Gerrit Jan van der Veen,   geb. ca. 1872, Amsterdam Vindt alle personen met gebeurtenissen op deze locatie,   ovl. Ja, datum echter onbekend 
    Moeder Dorothea Lorenz,   geb. ca. 1873, Amsterdam Vindt alle personen met gebeurtenissen op deze locatie,   ovl. 31 dec 1957, Nieuwer Amstel Vindt alle personen met gebeurtenissen op deze locatie  (Leeftijd ~ 84 jaar) 
    Getrouwd 8 dec 1898  Amsterdam Vindt alle personen met gebeurtenissen op deze locatie 
    Gezins-ID F1616772772  Gezinsblad  |  Familiekaart

    Gezin 1 Louise Adriana van der Chijs,   geb. ca. 1909, Amsterdam Vindt alle personen met gebeurtenissen op deze locatie,   ovl. 1997  (Leeftijd ~ 88 jaar) 
    Getrouwd 25 nov 1931  Amsterdam Vindt alle personen met gebeurtenissen op deze locatie 
    Type: civil 
    • Noord-Hollands Archief:

      Bruidegom
      Gerrit Jan van der Veen
      Beroep
      Beeldhouwer
      Geboorteplaats
      Amsterdam
      Leeftijd
      28

      Bruid
      Louise Adriana van der Chijs
      Geboorteplaats
      Amsterdam
      Leeftijd
      22

      Vader van de bruidegom
      Gerrit Jan van der Veen
      Moeder van de bruidegom
      Dorothea Lorenz

      Vader van de bruid
      Adrianus van der Chijs
      Moeder van de bruid
      Louise Gerarda de Bruijn

      Gebeurtenis
      Huwelijk
      Datum
      25-11-1931
      Gebeurtenisplaats
      Amsterdam
      Documenttype
      BS Huwelijk
      Erfgoedinstelling
      Noord-Hollands Archief
      Plaats instelling
      Haarlem
      Collectiegebied
      Noord-Holland
      Aktenummer
      Reg.4H fol. 5v
      Registratiedatum
      25-11-1931
      Akteplaats
      Amsterdam
    Kinderen 
     1. Louise van der Veen,   geb. 1933,   ovl. 2020  (Leeftijd 87 jaar)
     2. Gerda van der Veen,   geb. 1935,   ovl. 2006  (Leeftijd 71 jaar)
    Gezins-ID F1616772771  Gezinsblad  |  Familiekaart

    Gezin 2 Gustave Rübsaam,   geb. 28 apr 1917, Amsterdam Vindt alle personen met gebeurtenissen op deze locatie,   ovl. 22 apr 2003  (Leeftijd 85 jaar) 
    Getrouwd Type: unknown 
    Kinderen 
     1. Gerrit Jan Wolffensperger,   geb. 9 aug 1944, Amsterdam Vindt alle personen met gebeurtenissen op deze locatie,   ovl. Ja, datum echter onbekend
    Gezins-ID F1626810015  Gezinsblad  |  Familiekaart